كبوتر سخن گفته و ناطق و صامت براى جاندار و جماد از اين باب است ، زيرا آواز جانداران چون دنبال خيالهاى آنها است مانند عباراتند و بويژه كه براى هر مقصودى آواز مخصوصى دارند كه هم جنس آنها آن را بفهمد ، و شايد سليمان چون آواز هر جانورى را ميشنيد به نيروى قدسى خود خيال و هدف او را ميفهميد چنانچه حكايت است كه بر بلبلى گذشت كه ميخواند ، فرمود : ميگويد : چون نيم خرما خوردم ديگر تف بر همه جهان ، فاخته‌اى آواز داد و فرمود : ميگويد : كاش اين خلق آفريده نشده بودند . و بسا آواز بلبل از شادى و آرامش دل بوده و آواز فاخته از سختى رنج و درد دل ، و لشكر سليمان نگهبانى ميشدند تا همه فراهم گردند و چون بدشت مورچه‌ها كه دشت بزرگى است در شام وارد شدند يك مورچه كه از آنها گريزان شده بود فرياد زد بمورچه‌ها و آنها را بدنبال خود كشاند چنانچه خردمندان با هم گفتگو كنند و مانعى ندارد كه خدا در آنها خرد و گفتار آفريده باشد . و نيشابورى گفته : مفسران گفتند خدا تعالى پرنده‌ها را در زمان سليمان خردمند ساخته بود و در زمان ما چنين نباشند و گر چه نكته‌ها كه در زندگى بدان نيازمندند خدا بدانها الهام مىكند ، حكايت است كه بر بلبلى گذشت بر درختى و بيارانش فرمود : راستش او ميگويد نيمى از خرما خوردم و خاك بر سر دنيا ، و فاخته‌اى آواز داد و بمردم گزارش داد كه ميگويد : كاش اين خلق آفريده نبودند طاوس آواز داد و فرمود : ميگويد : چنانچه بدهى بستانى ، و فرمود : هدهد ميگويد : اى گنهكاران از خدا آمرزش خواهيد ، خطاف ميگويد نيكى كنيد تا آن را دريابيد و رخمة گويد : سبحان ربى الاعلى ملء سمائه و ارضه ، قمرى گويد : سبحان ربى الاعلى . قطاة گويد : هر كه خموش است سالم است ، طوطى گويد : واى بر كسى كه همت او دنياست ، خروس گويد : اى بيخردان ياد خدا باشيد ، كركس گويد : اى آدميزاده هر چه خواهى زنده باش كه پايانت مرگ است ، و عقاب گويد : در دورى